U bent hier: Home » Informatie » Nationale parken van Uganda » Mgahinga Gorilla National Park

Mgahinga Gorilla National Park

Gelegen in het uiterste zuidwesten van Uganda, grenzend aan Rwanda en DR Congo, ligt het maar 34 km2 grote nationale park Mgahinga Gorilla National Park. Ondanks de kleine oppervlakte herbergt dit park één van de zeldzaamste dieren ter wereld, de berggorilla.

In 1930 stichtte het toenmalige Britse Protectoraat het Gorilla Game Sanctuary met als doel het beschermen van berggorilla’s en andere wilde dieren. Na in de daaropvolgende jaren meerdere keren van afmetingen en bestemming te zijn gewijzigd, werd het park in 1991 een nationaal park en kreeg het de naam Mgahinga Gorilla National Park.

Het park is vernoemd naar de laagste van de drie gedoofde vulkanen die in het park liggen, de Gahinga. De naam Gahinga betekent ‘een hoop stenen’ en is ontleend aan de gewoonte van de boeren om stenen die ze op hun land vonden in stapels bij elkaar te leggen, zodat er geploegd kon worden.

De andere twee vulkanen heten Muhavura en Sabinyo. Muhavura betekent ‘de gids’ omdat deze meer dan 4.100 m hoge vulkaan tot ver in de omtrek te zien is en dus een baken vormt voor reizigers. Sabinyo wil zeggen ‘de tanden van de oude man’. De Sabinyo, de oudste van de drie vulkanen, heeft meerdere toppen die lijken op het afgesleten gebit van een oude man.

Problemen

Bij de oprichting van het nationale park kwamen de autoriteiten in aanraking met nogal wat problemen. Ten eerste de snelgroeiende bevolking, die steeds meer ruimte nodig had om te wonen en een bestaan op te bouwen. Ook de voortdurende strijd tussen rebellen en de Ugandese strijdkrachten in het grensgebied gaf veel onrust.

In het verleden is het park kleiner gemaakt om de lokale bevolking van landbouwgrond te voorzien. Zo werd het eeuwenoude oerwoud langzaam maar zeker gerooid en kwam er bouwland voor in de plaats. In 1991 bij de oprichting van het park is een deel van de bevolking verplaatst en werd een deel van de landbouwgrond weer bij het park gevoegd. Het zal echter nog lange tijd duren voordat de kale landbouwgrond er weer uitziet als in de oude tijd.

Een ander groot probleem vormde het feit dat de bevolking gewend was te jagen op de dieren in het oerwoud. Door de strikken die gezet werden om bijvoorbeeld duiker en bosbok te vangen, kwamen helaas ook berggorilla’s om het leven. Stropers doodden de helft van de bosolifantenpopulatie voor het ivoor.

Het vee dat door de lokale bevolking werd gehouden, werd door het oerwoud naar waterplaatsen geleid, hetgeen leidde tot vernieling van het oerwoud, vervuiling en het uitbreken van ziektes onder het wild.

Oplossingen

Gelukkig is het park nu beter beschermd doordat de UWA de lokale bevolking betrekt bij beslissingen betreffende het park. Een deel van de inkomsten uit het park wordt besteed aan de bevolking. Zo zijn er bijvoorbeeld scholen gebouwd. De lokale bevolking geniet ook inkomsten door de komst van reizigers die het park willen bezoeken en bijvoorbeeld souvenirs kopen of slaapruimte nodig hebben. Uit de lokale bevolking worden ook de mensen gerecruteerd die werkzaam zijn in het park zelf, zoals rangers, dragers en administratief personeel.

De lokale bevolking mag periodiek in het nationale park bamboescheuten oogsten, met als doel deze op hun eigen land te planten en te verbouwen. Bamboe wordt veel gebruikt onder andere voor het bouwen van steigers in de bouw en afzettingen voor het vee.

Een mooi voorbeeld van hoe de parkautoriteiten en de lokale bevolking samenwerken, vormt de bouw van de zogenaamde buffalowall of buffelmuur, een 9 km lange en 1 m hoge stenen muur die de kafferbuffels in het park verhindert om het landbouwgebied te betreden én het vee verhindert in het park te komen.

De verschillende vegetatiezones

Wie Mgahinga Gorilla NP bezoekt en één van de vulkanen wil beklimmen of misschien op zoek gaat naar gouden meerkatten of berggorilla’s, komt door vier vegetatiezones: de bergwoudzone, de bamboezone, de subalpinezone en de alpiene graslanden en bergtoendrazone.

Voordat je de bergwoudzone bereikt, doorkruis je eerst een stuk voormalig bouwland. In het verleden werd het de lokale bevolking toegestaan een deel van het park te gebruiken voor de landbouw. Dit leidde tot het verwijderen van de bomen die er misschien al honderd jaar stonden. Nu het bouwland weer bij het nationale park is gevoegd, is de natuur zich langzaam aan het herstellen. Het zal echter nog tientallen jaren duren voordat wij weer een indruk kunnen krijgen hoe het landschap er vóór de landbouwperiode heeft uitgezien.

De bergwoudzone bestaat uit open bosland, begroeit met kruiden, bodembedekkers en verschillende bogensoorten.

Na de bergwoudzone betreed je de bamboezone. Hier groeit het bergbamboe dat een hoogte van 12 m kan halen. In Mgahinga Gorilla NP wordt bamboe echter niet hoger dan 4 m met een diameter van 5 cm. Het groeit vooral in gebieden tussen de 1.800 en 3.300 m hoogte met meer dan 1.250 mm regenval per jaar. De bamboe staat soms zo dicht op elkaar dat de Habarireiziger een stukje moet omlopen. Bamboe sterft af na de bloeitijd die één keer in de 30-40 jaar voorkomt. Dit betekent niet dat alle bamboe in één keer afsterft; dit gebeurt steeds in stukken van een paar hectare. Bamboe vormt gedurende bepaalde periodes van het jaar zo’n 90% van het voedsel van de berggorilla’s.

De subalpine zone is te herkennen aan het ontbreken van bomen. In plaats daarvan vind je struiken, heide die soms enorme afmetingen kan aannemen en grondbedekkende grassen, orchideeën, mossen, korstmossen en levermossen.

De alpiene graslanden en bergtoendrazone kenmerkt zich vooral door de aanwezigheid van reuzenlobelia’s en reuzenkruiskruid. Het zijn zeer sterke planten die kunnen overleven in een klimaat waarbij het overdag zeer warm is, terwijl ’s nachts de temperatuur onder het vriespunt zakt.

De dierenwereld in Mgahinga Gorilla National Park

Eén van de attracties van Mgahinga Gorilla NP vormt de aanwezigheid van de berggorilla. Bij de highlights hieronder vertel ik hier meer over. Een andere zeldzame primatensoort, de gouden meerkat, is eveneens bewoner van Mgahinga Gorilla NP. Ook over de gouden meerkatten vertel ik meer bij de highlights. Andere primaten zijn de nauw aan de gouden meerkat verwante zilvermeerkat en Schoutedens diadeemmeerkat.

Hoewel er intensief gejaagd is binnen de grenzen van het nationale park, zijn de populaties zich langzaam maar zeker aan het herstellen en is er gelukkig weer van alles te zien. In het park zijn trekroutes van bosolifanten die op doortocht zijn naar Rwanda en DR Congo. Ook de kafferbuffel komt er in een redelijk aantal voor. Met de eerder genoemde buffalowall worden de kafferbuffels binnen het park gehouden. Andere hoefdieren in het park zijn bosbok, zwartvoorhoofdduiker en reuzenboszwijn.

Hoewel roofdieren als luipaard, serval, gevlekte hyena en gestreepte jakhals zich binnen de grenzen van het park ophouden, heb je heel veel geluk nodig om ze te zien.

Uiteraard zijn er ook weer veel vogels in Mgahinga Gorilla NP waar te nemen. Eén van de spectaculairste vogels is de alleen in de Albertine Rift Valley voorkomende Rwenzori toerako. In de boomloze zone kun je naast Afrikaanse bergbuizerd en witnekraaf, ook emeraldhoningzuiger en lobelia-honingzuiger tegenkomen. In het oerwoud leven vogels als Ethiopische monnikstimalia, sterrenpaapje, Rüppells boszanger, Jacksons bergastrilde, koningshoningzuiger en narina-trogon. Voor alle vogels in met name het oerwoud geldt dat ze vaak beter te horen zijn dan te zien. Maar, de aanhouder wint.

Tip
Huur een lokale vogelkenner in. In Traveller’s Rest Hotel in Kisoro kunnen ze je daarbij helpen.

‘Highlights’

Voor de Habarireizigers zijn er, afhankelijk van de gekozen reis, diverse ‘highlights’ te beleven. Ik heb er vier gekozen:

  1. Gorilla tracking.
  2. Golden monkey tracking.
  3. Wandeling langs de grens met DR Congo.
  4. Coffee tour.

1. Gorilla tracking

Hoewel de meeste Habarireizigers hun eerste berggorilla zullen zien in Bwindi Impenetrable NP, bestaat er ook de mogelijkheid om een gorilla tracking te doen in Mgahinga Gorilla NP.

Er is in dit park één gehabitueerde groep, de Nyakagezi groep. Naast deze aan mensen gewende groep, komen er ook berggorillafamilies voor die niet aan mensen zijn gewend.

Het probleem van gorilla tracking in Mgahinga Gorilla NP is dat de Nyakagezi groep rondtrekt in het grensgebied met Rwanda en DR Congo. Ze zijn dus niet altijd ‘beschikbaar’ om bezocht te worden. Op verschillende internetsites word je op de hoogte gehouden van het al dan niet aanwezig zijn van de gehabitueerde berggorilla’s in Mgahinga Gorilla NP.

Zo hoorde ik in 2013 tijdens een gorilla tracking in Bwindi Impenetrable NP dat de Nyakagezigroep zich in Mgahinga Gorilla NP ophield. En wat doe je dan als geïnteresseerde primatenliefhebber? Je leegt alle oude sokken die je bij je hebt en gaat met je partner enkele dagen later op zoek naar de Virungagorilla’s. Veel geld, zeker, maar wat ons betreft iedere euro meer dan waard.

Zoals ik al schreef is Mgahinga Gorilla NP anders dan Bwindi Impenetrable NP. Bwindi is zeer dicht begroeid met vegetatie waardoor het soms letterlijk ondoordringbaar is. Mgahinga is meer open en daardoor makkelijker om er doorheen te trekken, op zoek naar berggorilla’s.

De Nyakagezigroep bestaat uit 11 individuen, waarvan vier zilverruggen. De dominante zilverrug is Mark, die zijn vader Bigingo heeft afgezet. Bigingo zelf is een unieke zilverrug: met zijn 50 jaar is hij misschien wel de oudste zilverrug ooit. Normaal gesproken worden zilverruggen gemiddeld 27 jaar. Dit is te wijten aan het stressvolle leven dat deze dieren leven.

Bigingo maakt nog steeds deel uit van de Nyakagezigroep en wordt door alle groepsleden gerespecteerd. Naast Mark en Bigingo zijn de andere twee zilverruggen Marfia en Rukundo, broers van Mark.

Voor een gorilla tracking in Mgahinga Gorilla NP kan je je aanmelden bij de UWA, de Uganda Wildlife Authority. Ze hebben een kantoor in Kisoro.

De prijs voor een permit is hetzelfde als in Bwindi, namelijk per persoon US$ 600. In de maanden april, mei en november ligt de prijs per permit op US$ 450.

Net als in Bwindi is het ’s ochtends vroeg verzamelen bij het verzamelpunt in het park. Hier worden de persoonlijke gegevens genoteerd, instructies gegeven en bestaat de mogelijkheid een drager in te huren.

Daarna ga je op pad, vergezeld van gewapende rangers in verband met de aanwezige kafferbuffels en bosolifanten die in het park rondzwerven.

’s Ochtends vroeg zijn er al rangers vertrokken om de plek te zoeken waar de berggorilla’s overnacht hebben. Van hieruit wordt dan gespeurd aan de hand van afgebroken takken, half opgegeten vergetatie, sporen van handen en voeten en ontlasting. In de meeste gevallen bevindt de groep zich 0,5 tot 2 km van de plek waar ze de vorige dag gespot zijn.

Twee ondersoorten van de berggorilla

De berggorilla’s worden tegenwoordig steeds meer onderverdeeld in Virungagorilla’s en Bwindigorilla’s naar het gebied waar ze voorkomen. De verschillen tussen beide ondersoorten is vooral gebaseerd op ecologie en gedrag. In fysiek opzicht is de Virungagorilla groter van postuur en zwaarder behaard dan de Bwindigorilla. Het verschil in vacht heeft vooral te maken met het feit dat Virungagorilla’s hoger leven dan de Bwindigorilla’s; de Muhavura is 4.127 meter hoog, de Gahinga 3.474 m en de Sabinyo 3.645 m. De Bwindigorilla leeft tussen de 1.900 en 2.600 m hoogte. Aan het einde van de regentijd waait er een stevige wind en kan het verrassend fris zijn, ondanks dat je dichtbij de evenaar bent. Ook zijn de toppen van de drie Ugandese vulkanen vaak in wolken gehuld.

Plan je een gorilla tracking in Mgahinga Gorilla NP, neem dan in ieder geval regenkleding en een trui mee. In de bergen kan het weer snel omslaan en voor je het weet, ben je verkleumd.

Beenkappen, zogenaamde gaiters of gamaches, zijn ook aan te raden en ook stevige tuinhandschoenen zijn zeer nuttig.

Ondanks het feit dat de meerderheid van de reizigers Bwindi Impenetrable NP bezoekt om kennis te maken met de berggorilla, kan ik een gorilla tracking in Mgahinga Gorilla NP van harte aanbevelen. Niet alleen zien de berggorilla’s er daar net wat anders uit, ook het nationale park heeft een totaal andere uitstraling.

2. Golden monkey tracking

Naast berggorilla’s heeft Mgahinga Gorilla NP nog een andere bijzondere primaat binnen haar grenzen, namelijk de golden monkey of gouden meerkat. Een endemische (onder)soort die alleen in het Virungamassief voorkomt, verspreid over Uganda, Rwanda en DR Congo. Tot voor kort werd aangenomen dat de gouden meerkat een ondersoort was van de grijze of diadeemmeerkat, een algemeen voorkomende primatensoort in Oost-Afrika. Tegenwoordig wordt de gouden meerkat steeds meer beschouwd als een soort op zich.

De populatie in Mganhinga Gorilla NP wordt geschat op ongeveer 50-60 dieren.

Net als bij de gorilla tracking moet je permits kopen bij de UWA in bijvoorbeeld Kisoro of bij de parkingang. De kosten voor een permit liggen in ieder geval een stuk lager dan bij een gorilla permit, namelijk US$ 50. Hier komt nog wel de entree van het park bij, US$ 40 (prijzen per persoon, 2015-2016).

Een golden monkey tracking duurt meestal een halve dag en kan het beste ’s ochtends gemaakt worden, omdat dan de kans om ook andere dieren te zien groter is en de gouden meerkatten actief zijn met het zoeken naar voedsel.

De tocht is niet extreem zwaar, je moet soms wat stijgen en soms moet je door dicht bamboebos heen, waarbij de dicht op elkaar staande bamboe wat lastig te passeren is. Maar wat een mooi gebied. Enige hinderpaal kan de wind zijn. Als het waait blijven de gouden meerkatten wat meer in de begroeiing zitten, waardoor ze misschien wat lastiger te zien zijn.

Net als bij de gorilla tracking adviseer ik om naast regenkleding ook een warme trui mee te nemen. En natuurlijk voldoende water, want ondanks het feit dat het een niet te zware tocht is, zal je toch vocht verliezen.

Voor de Habarireiziger die wat tijd in Kisoro doorbrengt een echte aanrader.

3. Wandeling langs de grens met DR Congo

Een derde aan te bevelen activiteit is een zogenaamde borderwalk, een wandeling die voert langs de grens met DR Congo.

Deze ongeveer 5 uur durende wandeling is van een gemiddelde zwaarte. Er zitten wat zware stukken in, deels veroorzaakt door de bosolifanten. Er zijn uiteraard geen paden, maar je volgt, net als bij de gorilla en golden monkey tracking wissels van dieren. Deze wissels zijn in de meeste gevallen gemaakt door bosolifanten. De paden zijn soms mooi aangestampt, maar het kan ook gebeuren dat een pad overhoop gehaald is of verzakt, waardoor je moet klauteren. Ook kunnen er boomstammen liggen die door de bosolifanten uit de grond zijn getrokken of omver geduwd. Het is natuurlijk wel avontuurlijk.

De route voert in de richting van de Sabinyo, op de grens van Uganda, Rwanda en DR Congo, om vervolgens aan de voet van deze uitgedoofde vulkaan af te slaan naar rechts, richting DR Congo. Bij een bordje met daarop Congolese grens wordt even halt gehouden om eventueel een foto te maken, waarbij je achter het bordje, dus in Congo, staat. Ik heb daar een beetje mijn bedenkingen bij of het echt Congolese bodem is, maar ach, het is hetzelfde als op schoot zitten bij de kerstman in Rovaniemi (Finland). Het is een kwestie van geloven.

Ondanks dat de route een flink stuk langs de Congolese grens voert, zijn er maar weinig plekken waar je daadwerkelijk in Congo kunt kijken. Dichte bamboebossen ontnemen je grotendeels het zicht.

Toch is de tocht aan te bevelen. Het park is van adembenemende schoonheid, bij helder weer heb je een geweldig zicht op de gedoofde vulkanen en er komen veel vogelsoorten voor, waaronder de Rwenzori toerako en de zwarte bijeneter. Hoewel er ook kafferbuffels in het park voorkomen, zal je die niet zo makkelijk tegenkomen. Voor je bescherming gaan er gewapende rangers mee.

Zoals ik al in het stukje over gorilla tracking aangaf, leven er ook berggorilla’s in het park die niet aan mensen gewend zijn. Tijdens onze tocht vonden we verse sporen van een wilde gorillagroep. Klein maar belangrijk detail: mocht je wilde gorilla’s zien, dan mag je geen foto’s nemen. Je mag er even naar kijken, en dat is het.

Voor de Habarireiziger die tijd heeft, is de borderwalk een mooie tocht om een deel van de dag mee te vullen. Niet al te zwaar, een wisselend landschap en de constante aanwezigheid van de pas 150 jaar geleden gedoofde Muhavura, Mganhinga en Sabinyo maken deze tocht tot een aanrader. Kosten voor de tocht bedragen per persoon US$ 80 (dit is inclusief de entree van het nationale park).

4. Coffee tour

Hoewel de Coffee tour zich niet in Mgahinga Gorilla NP afspeelt, wil ik deze highlight toch onder de aandacht brengen van de Habarireiziger. Vooral omdat het een activiteit is die zich bij Kisoro afspeelt, de uitvalsbasis voor veel activiteiten in Mgahinga Gorilla NP.

Naast de op de natuur en haar bewoners gebaseerde activiteiten, kan je in in de buurt van Mgahinga Gorilla NP ook een bezoek brengen aan een koffieplantage. Rond Kisoro is een aantal koffieboeren die koffie op ecologische wijze verbouwt: dus zonder gif en zonder de grond uit te putten. Voor het bemesten en ongediertebestrijding gebruiken ze uitsluitend natuurlijke en direct afbreekbare producten.

Bij de Coffee tour wordt het hele proces van koffiestruiken aanplanten, koffiebessen plukken, drogen, branden en malen van de koffiebonen uitgelegd. Aan het einde van de Coffee tour moet er natuurlijk geproefd worden. Kisoro koffie is een heerlijke pittige koffie.

Het is een activiteit waarbij je zelf ook mag proberen de koffiebonen te roosteren en te malen. Dat is een vaardigheid die je niet zomaar onder de knie hebt. Als je de boerin de koffiebonen ziet branden op een open vuur, ziet het er zo makkelijk uit. Maar dat valt tegen. De bonen verbranden zeer snel, dus moet er constant geroerd worden met een houten spatel en zonder dat de bonen over de rand van de pan vallen.

Een erg leuke activiteit die ongeveer 3 uur duurt en goed te combineren is met een wandeling in de heuvels achter Kisoro. De kosten bedragen US$ 15 per persoon, dit is inclusief een pak zelfgebrande koffie!

Wie in Kisoro verblijft, bevindt zich vlakbij Mgahinga Gorilla NP. Naast de gorilla tracking, de tocht naar de gouden meerkatten, de wandeling naar de grens met DR Congo en de Coffee tour, zijn er nog meer tochten te maken. Zo bestaat de mogelijkheid om één van de vulkanen, of allemaal, te beklimmen en kan je op zoek gaan naar een vroeger door de Batwa (beter bekend als de pygmeeën) bewoonde grot in het park. Kijk voor informatie op de website van Habari Travel of de UWA.

© Marcel van Rooijen - 2016

Onze reizen

Parel van Afrika
Groepsreis 19 dagen
va € 3.095,- p.p. incl. vliegticket

Kort Afrikaans
Groepsreis 9 dagen
va € 2.095,- p.p. incl. vliegticket

Natuurlijk Uganda
Groepsreis 14 dagen
va € 2.695,- p.p. incl. vliegticket

Langs de Afrikaanse Evenaar
Groepsreis 22 dagen
va € 4.385,- p.p. incl. vliegticket

Groene Hart van Afrika
Individuele reis 16 dagen
va € 2.895,- p.p. incl. vliegticket

Luxe Reis door Uganda
Individuele reis 16 dagen
va € 4.395,- p.p. incl. vliegticket

Maatwerk
Reis met z'n tweeën, met vrienden of familie in uw eigen tempo.
Informeer naar de mogelijkheden.

waarom habari

Ontvangt u onze maandelijkse nieuwsbrief al?

Blijf op de hoogte van het laatste Habari Travel nieuws: nieuwe reizen, aanbiedingen en meer via onze nieuwsbrief.

Controleer uw inbox- of spammap nu om uw aanmelding te bevestigen.

Pin It on Pinterest