U bent hier: Home » Informatie » Nationale parken van Uganda » Kibale National Park

Kibale National Park

Hoewel er in meerdere nationale parken in Uganda chimpansees voorkomen, is Kibale National Park hét centrum van de chimpansee tracking. De meeste Habarireizigers zijn al in Kibale NP op bezoek geweest en hebben er onze naaste verwanten gezien. Toch is Kibale NP meer dan chimpansees. Naast de chimpansee zijn er maar liefst 12 primatensoorten waaronder 4 nachtapen te ontdekken, terwijl ook andere zoogdieren, vogels en insecten het park tot een belangrijke bestemming voor ecotoerisme en safari’s maken.

Het in 1932 opgerichte Kibale NP kreeg in 1993 een officiële status en is ongeveer 795 km2 groot. Het behoort tot één van Uganda’s mooiste tropische regenwouden. Het regenwoud bedekt met name het noordelijke en centrale deel van het park. Het zuidelijke deel grenst aan Queen Elizabeth NP. Door beide parken te verbinden ontstond een 180 km lange migratiecorridor voor het wild. Zo kan een antilope die in Ishasha in het zuiden van Queen Elizabeth NP start, zonder onderbreking doorlopen tot aan de noordpunt van Kibale Forest NP (Sebitoli).

Andere nationale parken in de buurt van Kibale NP zijn Semuliki NP en Toro/Semliki WR, terwijl het Rwenzori gebergte ook op korte afstand is gelegen.

Landschappen

Hoewel het grootste deel van Kibale uit regenwoud bestaat, kent het toch een grote diversiteit in landschappen. Kibale NP is één van de laatste gebieden in Uganda waar zowel laagland- als bergregenwoud voorkomt. De gemiddelde hoogte varieert van bijna 1.600 meter in het noorden tot ongeveer 1.100 meter in het zuiden. Dit verklaart ook de enorme diversiteit in flora en fauna. Zo kent het park alleen al ongeveer 229 boomsoorten.

Even buiten het nationale park bevindt zich het Bigodi Wetland Sanctuary, een bestemming die door de meeste Habarireizigers die Kibale NP aandoen, ook bezocht wordt. Het maakt deel uit van het Magombemoeras.

Primatengebied

Wie Kibale NP en het aangrenzende Bigodi Wetland Sanctuary bezoekt, zal gegarandeerd zes tot zeven primaten ‘scoren’. Naast de chimpansee die tijdens een chimpansee tracking te zien is, zijn het met name de wat kleinere primaten die soms heel makkelijk te zien zijn. Voor sommige soorten volstaat het om in de buurt van de camping of lodge een korte wandeling te maken. Hoewel je Kibale NP niet zonder begeleiding in mag, kun je wel alleen een wandeling maken langs de toegangsweg bij Kanyanchu, waar het bezoekerscentrum zich bevindt.

Een van de meest algemene primatensoorten is de groene baviaan, die in sommige gebieden een plaag vormt, omdat ze regelmatig oogsten plunderen. Een andere algemene soort die je zeker zal tegenkomen, is de oostelijke franjeaap met zijn fraaie zwartwitte vacht, maar ook de roodstaartmeerkat, diadeemmeerkat en grijswangmangabey worden regelmatig gezien. Twee zeldzamere primatensoort zijn de Centraal Afrikaanse rode colobus en de bergmeerkat. De nog maar kort geleden ontdekte Uganda mangabey komt ook in Kibale NP voor. Daar heb je echter wat meer geluk voor nodig.

Nachtapen, die tijdens avond- en nachtexcursies gezien kunnen worden, zijn onder andere potto en Thomasgalago. Hierbij spelen de weersomstandigheden wel een rol. Toen ik in 2010 aan een nachtexcursie in Kibale deelnam, was het eigenlijk te helder, het was volle maan en wolkenloos. Omdat ook uilen op de kleine halfapen jagen, hielden de nachtapen zich verborgen. Gelukkig waren we toch nog in staat om twee Thomasgalago’s te zien. Het is verbazingwekkend hoe klein ze zijn en hoe snel.

Overige zoogdieren

Uiteraard herbergt het regenwoud nog meer zoogdieren. Bosolifant, verschillende duikersoorten, bosbok, boszwijn, reuzenboszwijn, wrattenzwijn en kafferbuffel komen er voor. Van de roofdieren leven in Kibale NP luipaard, Afrikaanse goudkat, serval, verschillende mangoestesoorten en twee ottersoorten. Soms brengen leeuwen een bezoek aan het park.

In Bigodi komt ook de sitatoenga of moerasantilope voor. Het is echter een zeer schuw dier dat met name in de schemering en ’s nachts actief is.

Maar eigenlijk geldt voor alle zoogdieren: je hebt geluk nodig. Omdat het oerwoud dicht begroeid is, hoeft een dier slechts een paar stappen te zetten om buiten het zicht van de Habarireiziger te raken. Zonder dat je er erg in hebt, kun je vlak langs een bosolifant of kafferbuffel lopen, die zich in de dekking verschuilen. Het is niet zonder rede dat je alleen met bewapende rangers het regenwoud mag bezoeken.

Vogels

Naast een grote dichtheid aan zoogdieren is Kibale NP ook beroemd om haar vogelrijkdom. Maar liefst 325 soorten zijn er waargenomen. Een bekende soort is de grijze roodstaart, een papegaaiensoort die in Nederland vaak als kooivogel gehouden wordt. Maar ook een groot aantal prachtig gekleurde honingzuigersoorten, de Afrikaanse variant van de Amerikaanse kolibri’s, kun je er tegenkomen. Hoewel lastig te vinden, vliegen er ook uilen rond in Kibale: Verreaux oehoe, Afrikaanse bosuil en roodborst dwerguil. Roofvogels zijn er natuurlijk ook, zoals de machtige Afrikaanse havik en kroonarend. Aparte soorten om te zien vliegen zijn de neushoornvogels; het lijkt of er een vliegtuig overkomt als de grote vogels over je heen vliegen.

Er is heel veel te zien op vogelgebied. Maar het is net als met de zoogdieren niet altijd makkelijk de vogels in de kijker te krijgen. Ondanks dat ze vaak felgekleurd zijn, vallen ze in het gebladerte niet snel op. Zo kun je heel lang zoeken naar een kabaal makende geelkeelketellapper, een oerwoudvogeltje met een grote mond. ‘Geduld’ ‘opletten’ en ‘luisteren’ zijn de sleutelwoorden voor kansen op mooie waarnemingen.

Het moerasgebied van Bigodi Wetland Sanctuary is eveneens een plek waar het goed vogels kijken is. Het zien van vogels is hier vaak wat makkelijker dan in het regenwoud. Maar moerassoorten als de papyrusfiskaal hoor je sneller dan dat je ze ziet. En ook voor een meer algemene vogel als de geelsnavelmalkoha, een koekoeksoort, moet je soms moeite doen ondanks het harde geluid dat deze vogel voortbrengt.

Insecten

Wie van vlinders houdt, is in Kibale NP ook op zijn plaats. Maar liefst 250 vlindersoorten zijn er gezien, waaronder de Papilio antimachus, een dagvlinder met een spanwijdte van 180 tot 230 mm. De Engelse naam voor deze vlinder is Giant African Swallowtail. Ik heb helaas geen Nederlandse naam kunnen vinden.

‘Highlights’

Hoewel een bezoek aan het tropisch regenwoud op zich al een hoogtepunt is, zijn er voor de Habarireiziger met name twee ‘highlights’ te beleven (afhankelijk van de gekozen reis):

  1. Chimpansee tracking.
  2. Birdwalk in Bigodi Wetland Sanctuary.

1. Chimpansee tracking

De meeste Habarireizigers komen naar Kibale NP met maar één doel: chimpansee tracking. Plaats van vertrek is het Kanyanchu visitor center. De tochten beginnen om 08.00 of om 15.00 uur en duren gemiddeld twee tot drie uur. De chimpanseegroepen die bezocht worden zijn gehabitueerd, dat wil zeggen: ze zijn gewend aan menselijke aanwezigheid en laten zich hierdoor niet (meer) verstoren. In het bezoekerscentrum krijg je een briefing hoe je je moet gedragen bij de tracking. Het is belangrijk om een afstand van ongeveer 8 meter aan te houden. Dit is met name van belang om overdracht van ziektekiemen over en weer zoveel mogelijk te voorkomen. Ben je ziek of heb je diarree, dan mag je niet mee.

Het komt voor dat de chimpansees vlak langs je voorbijkomen, dus binnen de 8 meter afstand. Moet je in zo’n geval hoesten of kuchen, draai dan je hoofd af. Natuurlijk is het niet slim om iets te eten of te drinken in de aanwezigheid van de chimpansees. De kans is aanwezig dat één van de alphamannetjes opeens trek krijgt en jouw snack wil pakken; een chimpansee is net zo sterk als vier tot vijf volwassen mannen... Last but not least, flitsen is verboden omdat het de dieren kan verschrikken.

In een groep met maximaal zes bezoekers ga je onder begeleiding van één of meerdere rangers het regenwoud in op zoek naar chimpansees. Chimpansees zijn de meest luidruchtige primaten en er is altijd wel iets waarom ze beginnen te ‘hooten’ of andere geluiden te maken. Dat kan een schermutseling zijn tussen de alphaman en zijn ondergeschikten, maar ook een vrouwtje dat lastiggevallen wordt door een opdringerig mannetje, kan opeens beginnen te krijsen, zeker als ze vergezeld wordt door een jong.

Zodra er contact is, heb je ongeveer een uur de tijd om bij de dieren te blijven. Soms is het eerste contact wat vluchtig, een chimpanseehoofd tussen de bladeren, een zwarte rug tussen de struiken, maar meestal komt er een moment dat je de dieren goed kunt zien.

Toen ik in 2010 Kibale NP bezocht, hadden we binnen vijf minuten contact en hebben we meerdere individuen gezien. Ook hebben we een tijdje de tweede alphaman genaamd Flop gevolgd. Flop is vernoemd naar zijn wat eigenaardig vervormde flaporen. Ook zagen we een zeer oude chimpansee genaamd Matu met een leeftijd van ruim 40 jaar. Na een half uur namen we afscheid van Flop en Matu en gingen we dieper het regenwoud in. Daar zagen we onder andere een vrouwtje, Ateia, met haar twee kinderen. Kennelijk was er wat tumult, want op een gegeven moment zette Ateia het op een krijsen.

Verder zagen we nog een jong mannetje dat een poging deed een volwassen oostelijke franjeaap te vangen. Toen de franjeaap echter ging dreigen, stopte de chimpansee zijn pogingen.

Toch komt het regelmatig voor dat chimpansees op apenjacht gaan, waarbij met name de franjeapen het slachtoffer zijn. In een goed georganiseerde jachtgroep stropen met name de chimpanseemannetjes een gebied af en zodra ze apen vinden, wordt geprobeerd de apen te vangen, waarbij met name wordt getracht de jongen van de ouders te scheiden.

Uit waarnemingen blijkt dat volwassen colobussen, als weerwoord, soms knokploegen vormen die chimpansees aanvallen die te dicht in de buurt komen.

Na twee à drie uur door het regenwoud gezworven te hebben, waarbij de rangers ook van alles vertellen over het regenwoud en de overige bewoners, komt de chimpansee tracking tot een einde. Een unieke belevenis, waar nog vaak aan gedacht zal worden.

Tip
Ga tijdens de chimp tracking nooit pal onder een boom staan waarin zich chimpansees bevinden. Zij hebben soms de gewoonte de bezoekers op hun hoofd te plassen of te poepen...

Chimpansee Experience

Voor de chimpanseeliefhebbers die er geen genoeg van kunnen krijgen en de tijd hebben, bestaat de mogelijkheid om een dag mee te gaan met de onderzoekers die het leven van de chimpansees bestuderen. Deze Chimpansee Experience is alleen mogelijk in het laagseizoen (maart, april en november).

Tip
Neem voor de tocht in het regenwoud een goede kwaliteit tuinhandschoenen mee. Je moet soms klauteren en bomen vastpakken om jezelf omhoog te hijsen of om af te dalen. Met de handschoenen aan kun je zonder problemen stammen en takken beetpakken, zonder dat je in een doorn, uitsteeksel of eventueel een bijtend of stekend insect grijpt. Blijf wel opletten wat je beetpakt, een tak kan verrot zijn en afbreken.

Tijdens de tracking moet je je broekspijpen in je sokken stoppen (onder andere als preventie tegen safarimieren), maar hiervoor in de plaats is het gebruik van zogenaamde gaitors aan te bevelen. Deze beenkappen beschermen met name je schenen als je je een weg door de dichte ondergroei moet banen. Gaitors zijn te koop in de betere outdoorwinkels.

2. Birdwalk in Bigodi Wetland Sanctuary

In 1992 werd Kafred opgericht (Kibale Association for Rural and Environmental Development). De oprichters zagen in dat de wetlands belangrijke corridors vormden voor migrerend wild. Zij ontwikkelden een programma voor natuurbehoud én ecotoerisme. Door de ontwikkeling van een swampwalk, de verkoop van souvenirs en duurzame landbouwmethoden wordt geld verdiend dat aan de hele gemeenschap ten goede komt. Met name op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg.

De birdwalk in het moeras kun je het beste vroeg in de ochtend of tegen de avond maken. Dan zijn de meeste vogels en zoogdieren actief. En vogels zijn er, maar liefst 200 soorten zijn er waargenomen. Een zeer in het oog springende vogel is de reuzentoerako, een hoofdzakelijk blauwe vogel met een prehistorisch uiterlijk. Opvallend is zijn zwarte opstaande kuif. Er zijn nog twee toerakosoorten in Bigodi aanwezig, de zwartsnaveltoerako en de prachtige met een gele snavel uitgeruste Ross toeraki.

Verder kun je er grijze kroonkraanvogels tegenkomen en verschillende soorten ijsvogels en honingzuigers. De papyrusfiskaal met zijn prachtige verenkleed en de payruskanarie zijn lastige soorten die je eerder hoort dan ziet. Natuurlijk zijn er ook diverse weversoorten te zien, evenals ekstertjes, glansekstertjes en andere vinkensoorten.

Tijdens de birdwalk zal je ook andere dieren zien dan alleen vogels. Bigodi is een geweldige plek om apen te zien en te fotograferen. Doordat de lokale bevolking de dieren niet meer als ongedierte ziet, hebben de apen een deel van hun schuwheid afgelegd, waardoor hun vluchtgedrag verminderd is. De meeste apen zijn goed te benaderen zodat je mooie foto’s kunt maken. De meest toegankelijke apensoorten zijn oostelijke franjeaap, rode colobus, groene baviaan, grijswangmangabey, groene meerkat en roodstaartmeerkat.

Omdat de apen minder schuw zijn, is het raadzaam goed op je spullen te letten en met name etenswaren weg te houden. Apen zijn vliegensvlug en kunnen flink bijten.

Soms bezoeken chimpansees uit het regenwoud het moeras. Maar dan heb je wel veel geluk nodig.

Andere zoogdieren die in het moeras voorkomen zijn Congo otter, gespikkelde nekotter, sitatoenga, bosbok en moerasmangoeste. Maar net als in het regenwoud is het door de dichtheid van het papyrus en de vele schuilplaatsen uiteraard wel wat lastig om ze te ontdekken.

Samenvattend kun je stellen dat een bezoek aan Kibale National Park en Bigodi Wetland Sanctuary onvergetelijk is en daarom een echte aanrader voor de Habarireiziger.

Onze reizen

Parel van Afrika
Groepsreis 19 dagen
va € 3.095,- p.p. incl. vliegticket

Kort Afrikaans
Groepsreis 9 dagen
va € 2.095,- p.p. incl. vliegticket

Natuurlijk Uganda
Groepsreis 14 dagen
va € 2.695,- p.p. incl. vliegticket

Langs de Afrikaanse Evenaar
Groepsreis 22 dagen
va € 4.385,- p.p. incl. vliegticket

Groene Hart van Afrika
Individuele reis 16 dagen
va € 2.895,- p.p. incl. vliegticket

Luxe Reis door Uganda
Individuele reis 16 dagen
va € 4.395,- p.p. incl. vliegticket

Maatwerk
Reis met z'n tweeën, met vrienden of familie in uw eigen tempo.
Informeer naar de mogelijkheden.

waarom habari

Ontvangt u onze maandelijkse nieuwsbrief al?

Blijf op de hoogte van het laatste Habari Travel nieuws: nieuwe reizen, aanbiedingen en meer via onze nieuwsbrief.

Controleer uw inbox- of spammap nu om uw aanmelding te bevestigen.

Pin It on Pinterest